Boekbespreking ‘Alles voor de reis. Een roman over liefde en leugens’   geschreven door Adriaan van Dis

‘Alles voor de reis. Een roman over liefde en leugens’  
geschreven door Adriaan van Dis

Over de auteur
Adriaan van Dis, geboren op 16 december 1946 in Bergen aan Zee, is een van de meest markante figuren in de Nederlandse literatuur en media. Zijn werk kenmerkt zich door een diepgaande verkenning van thema’s als identiteit, herinnering, postkolonialisme en de complexiteit van menselijke relaties, vaak verweven met zijn persoonlijke geschiedenis en zijn Indische achtergrond. Van Dis is niet alleen een gewaardeerd schrijver van romans, novellen en reisverhalen, maar ook een iconische televisiepersoonlijkheid die generaties lezers en kijkers heeft geïnspireerd. Zijn invloed strekt zich uit tot ver buiten de literaire wereld, dankzij zijn vermogen om complexe maatschappelijke en persoonlijke kwesties toegankelijk te maken voor een breed publiek. De veelzijdigheid van zijn oeuvre en zijn unieke stijl maken hem tot een onmisbare stem in het Nederlandse culturele landschap.

De jeugd van Adriaan van Dis was verre van alledaags en heeft een onuitwisbare stempel gedrukt op zijn latere werk. Hij groeide op in een gezin dat getekend was door de Tweede Wereldoorlog en de dekolonisatie van Nederlands-Indië. Zijn vader, een KNIL-militair, keerde getraumatiseerd terug uit Japanse krijgsgevangenschap, en het gezin ving ook Indische repatrianten op. Deze complexe gezinssituatie, vol onuitgesproken leed en culturele verschillen, vormde een vruchtbare bodem voor zijn observatievermogen en zijn latere literaire thematiek. Van Dis ervoer van jongs af aan de spanning tussen verschillende werelden en culturen, wat hem een scherp oog gaf voor de nuances van identiteit en het thuisgevoel. Deze vroege ervaringen zijn direct herkenbaar in zijn romans, waar personages vaak worstelen met hun afkomst en de echo's van het verleden. Na zijn studies Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij zich verdiepte in literatuur, begon hij zijn carrière. Zijn onstilbare nieuwsgierigheid en drang om de wereld te verkennen leidden hem al vroeg naar verschillende landen, ervaringen die het fundament legden voor een schrijverschap dat zowel diep persoonlijk als universeel relevant is.

Werk
Al tijdens zijn studie was Van Dis redacteur bij NRC Handelsblad. Zijn debuut Nathan Sid kwam voort uit een kookrubriek waarin hij schreef over zijn herinneringen aan eten. Die hingen sterk samen met de strijd tussen zijn ouders, "tussen de aardappels en de rijst".

In 1983 debuteerde Van Dis ook als televisiepresentator en kreeg hij landelijke bekendheid door zijn VPRO-praatprogramma Hier is... Adriaan van Dis, in 1986 bekroond met de Zilveren Nipkowschijf. Vanaf 1987 evolueerde dit algemene culturele programma in een literaire praatshow. De laatste uitzending was op 3 mei 1992. Het programma stond onder productie en regie van Ellen Jens.

Van 1999 tot en met 2002 Zomergasten.
In 2008 de tv-reeks voor de VPRO, Van Dis in Afrika, (reisverslag aan zuidelijk Afrika)
In maart 2012 serie Van Dis in Indonesië.

Van Dis ontving in 2015 de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. Het juryrapport vermeldde dat zijn werk bruist van 'liefde voor ‘de ander’, van opmerkingsgave en nieuwsgierigheid naar diens achtergronden en motieven': 'Zijn reizen en belangstelling voor internationale literatuur hebben hem tot een ware homo universalis gevormd, die met een humanistische blik de mensheid beziet. Daarmee heeft hij voor zijn lezers een nieuwe wereld geopend, in een vloeiende en soepele taal, die zich nu eens sensitief en dan weer geestig toont'.

Half mei 2024 werd Van Dis door de VPRO opnieuw aangesteld als presentator van Zomergasten. Hij kreeg echter gezondheidsproblemen en besloot af te zeggen.
Hij won met Naar zachtheid en een warm omhelzen (2023) de NS Publieksprijs 2024.

Van Dis publiceerde in 2026 over zijn bijna 38-jarige liefdesrelatie met Ellen Jens de roman Alles voor de reis. Een roman over liefde en leugens. Hij noemt haar daarin Eefje. Ellen Jens was getrouwd met Wim T.Schippers.
Zij produceerde en regisseerde het tv praatprogramma ‘Hier is…… Adriaan van Dis’  (en o.a. ook Jiskefet). Ze hadden een driehoeksverhouding, maar de relatie met Adriaan van Dis was de niet-openbare relatie.

Over het boek - Samenvatting
Alles voor de reis van Adriaan van Dis is een intieme en emotionele roman waarin een man afscheid neemt van zijn grote liefde. Terwijl zij haar laatste dagen doorbrengt in een hospice, zoeken ze samen naar manieren om met het naderende einde om te gaan. Het verhaal draait om gesprekken, herinneringen en denkbeeldige reizen waarmee ze proberen te ontsnappen aan de realiteit van ziekte en verlies.

Een verborgen relatie
De relatie tussen de twee hoofdpersonen bestaat al jaren, maar heeft altijd in de schaduw gestaan. De vrouw heeft ook een andere partner (De Ander genoemd = Wim T.Schippers), wat zorgt voor spanningen en complexiteit. Deze driehoeksverhouding blijft op de achtergrond aanwezig. Ze praten over hun verleden, hun liefde en de keuzes die ze hebben gemaakt. Herinneringen spelen een grote rol in hoe ze hun relatie begrijpen.

De rol van reizen
Omdat fysieke reizen niet meer mogelijk zijn, maken ze “reizen” in gedachten. Ze halen eerdere reizen terug of verzinnen nieuwe bestemmingen. Deze denkbeeldige reizen vormen een manier om te ontsnappen aan de realiteit (matrasreizen) .
Ondanks hun pogingen om te ontsnappen, blijft de dood aanwezig. De gesprekken worden intenser en eerlijker naarmate het einde nadert.
Niet alles is harmonieus: oude pijn, verschillen en niet-uitgesproken gevoelens komen naar boven. Dit maakt hun laatste tijd samen complex en gelaagd.

Het einde van Alles voor de reis
Het verhaal eindigt met het onvermijdelijke afscheid. De focus ligt niet op een plotwending, maar op de emotionele afronding van hun relatie. De reis is vooral symbolisch: het verwijst naar de overgang naar het einde van het leven, maar ook naar de denkbeeldige reizen die de personages samen maken. Reizen staat voor vrijheid, herinnering en ontsnapping aan de realiteit. “Alles voor de reis” benadrukt wat mensen bereid zijn te doen om die laatste fase draaglijk en betekenisvol te maken.

Boekbespreking en beoordeling
6 – de zinnen zijn mooi, maar het boek dus het verhaal is voor mij te zoet. Wat is waar, wat is niet waar. Je kunt het gehele verhaal in twijfel trekken.
8,5 – prachtig boek vond ik het. Persoonlijk en intiem en door de fantasierijkheid gelukkig helemaal niet klef. Liefdevol geschreven.
5 – een moeizaam, voor mij ongeloogwaardig, boek. Het klinkt allemaal heel lieflijk, toch zit er een lading achter.
8 – prachtig geschreven, mooie zinnen. Kort. Je leest het zo uit. Poetisch. Soms een vernijnig randje naar de Ander.
6 – het bedrog vind ik uiterst moeilijk. Dat is overheersend in mijn idee over dit boek.
8,5 – wat een prachtig liefdevol geschreven verhaal, waarin ook veel pijnpunten uit ieders leven naar voren komen. Door herinneringen en reisverhalen op te halen ontsnapten ze even uit het proces van de naderende dood.